Bywyd Bira-aidd

Mi nes i gyraedd i Fira go wahanol i be nes i’w adael. Ar y nosweithiau cyntaf yno- faswni fyth wedi dychmygu ma’i ‘denig’ ona swni’n gneud chwe noson yn diweddarach- ond dyna nes i heddiw! Denig, am fy mywyd- a’i heglu hi am y mynyddoedd cyn gynted a all riwyn heglu hi’n Indonesia. (Siwrna car wyth awr > motor beic hannar awr > eistedd mewn sdeshon fws am bedair awr> bws naw awr dros nos i’r ucheldiroedd!)

Ath deffro yn fy ystafell bren a’r ffenestri yn fawr ag yn gwynebu’r môr ddim yn ddiflas. A bob bora yn dod a diwrnod braf arall i gwrydro a anturio ogwmpas yr ardal. Mi oedd y llanw ar ei ora yn y bora, felly mi oni’n mynd am ddîp tua 7, a dim ond cychod y pysgotwyr ar y gorwel i’w gweld. Y byd yn ddisdaw blaw am swn y mor, a haul y bora yn gynnes heb fod rhu boeth.

IMG_9820.JPG

Mae yno dri prif gyflogydd yn yr ardal, Pysgota, adeiladu llongau a twristiaeth. Doni ddim cweit yn coelio yr un ‘twrisitaeth’ tan Mehefin 26, a minnau efo’r pentra i mi fy hun. Mi nes i gyfarfod dau Iseldiwrwr arall, a mi atha ni am swper efo’n gilydd amball noson a rhentu cwch i fynd allan i snorclo un pnawn. Mi oddo’n braf cael cwmni gyda’r nos- y nosweithiau sy’n hir, ma’r dyddiau yn hedfan heibio yn busnesu fan hyn a fan draw.

Cerddad o le i le ydi’r ffordd ora i ddod yn gyfarwydd efo ardal- a cerdded ar hyd yr arfordir oni pan nes i gerddad mewn i weithle adeiladu llongau lleol riw dair milltir o’r pentref. Mi oni wedi clywed y gweithdy cyn ei weld y, clonc, clonc, clync, chsh chsh llif a gweiddi. A wedyn mi weles i nhw, mi oedd yna bump llong enfawr ar gannol cael ei hadeiladu. Rol mymryn o wenu a pwyntio a codi’r camera mi ddangosodd un o’r gweithwyr fi i ysgol bren a fyny a fi ar y ‘dec’, oedd nunlla agos i fod yn ddec eto, bol y llong- fel asenau morfil. Mi oni’n teimlo fel mod i wedi cerdded mewn i set ffilm am y llychlynwyr neu’r anturiaethwyr cyntaf nath fentro heibio’r gorwel ar longau mawr i chwylio am y ‘byd newydd’. Mi oddo’n wych gweld y dynion ar waith, ei gallu a’i sgil nhw wedi ei basho lawr drwy’r cenedlaethau. Os oes rhywun angen llong neu cwch, i Bira y daw nhw. Mi nath o neud fi feddwl am yr holl wybodaeth a sgil sydd yn cael ei golli dros y byd wrth i’r byd modern gymeryd drosodd. Yr holl wybodaeth sydd gan y dynion ma yn ei pennau- pa bren i ddefnyddio yn lle a’r cyfrifiadau i adeiladu rhywbeth mor gywrain. Mi oedd y llong oni arni wedi bod yn cael ei hadeiladu ers chwe mis, ag oleia blwyddyn a hanner o waith arol arni- yn gyflog sefydlog a cyson i’r dynion a’i teuleuoedd.

P1180561

Un bora arall, mi oni wedi codi’n fore, efo’r wawr i fynd lawr i’r traeth i drio dal pysgotwyr cyn iddy nhw fynd allan, ond mi oni ru hwyr. A finna ar fy nhraed, a un o’r dynion lleol yn egluro i fi fod y sgotwyr wedi gadal yn gynt nag arfer gan ma’i heddiw ydi’r diwrnod farchnad olaf cyn y Ramadan mi nes i’n ffordd i’r farchnad lawr y lon. Doedd hi ddim yn 7 y bore eto a mi odd hi’n RHEMP yn y farchnad, fel Tesco cyn noswyl Nadolig adra. Y peth mwyaf cwl oedd gweld y merchaid, efo’i muchettes, yn chwalu mewn i bysgod a cywion ieir- yn eistedd a’i coesa nhw ar agor, ‘doing buissness’! Mi oedd y farchnad yn llawn o gynnyrch lleol, o’r môr ag o’r tir- yn incwm arall i ychwanegu at y ffordd o fyw yma.

P1180628

P1180632.JPG

P1180646.JPG

Ar ddiwrnod y Ramadan, mi nes i ddechrau’r diwrnod yn snorclo o’r lan i ben pellaf y ‘reef’. Riw gant a hannar o fetra o’r lan, mi oedd y ‘reef’ yn stopio fel stepan drws ag yn disgyn i dywyllwch glas tywyll dwfn. Digon i gael fy nghalon i i bwmpio- mi oni wirioneddol eisiau gweld crwban arall. Mi oni wedi gweld un y pnawn oedda ni wedi rhentu cwch i fynd a ni allan- ond doedd na ddim golwg o un ar fore’r Ramadan, dim ond mymryn mwy o bysgod wedi goroesi’r bora gan fod na ddim sgotwyr allan! Ar y ffordd nol i gael cawod geshi fy hel mewn i’r lle oni wedi cael swper amball noson, a mi sodrodd y ddynes blat omlaen i a’i lenwi fo efo reis wedi ei lapio mewn dail banana a darnau o bysgod mawr. Dyma draddodiad y Ramadan, wedi 29 diwrnod o lwgu, ma pawb yn mynd o gwmpas tai ei gilydd yn buta! Yn y p’nawn mi oni wedi cael fy ngwahodd i gatref Riswan, y dyn sydd bia’r lle dwi’n aros, am fwy o fwyd efo’i deulu o, a gyda’r nos mi oedd ‘na dân gwyllt ym mhob man.

IMG_9829.JPG

Yn 1990 fe agorodd Riswan yr ‘home stay’ cyntaf yn Bira, erbyn heddiw, ma na lety bob yn ail adeilad. Lletai oedd yn wag….tan…. y 26. Mi oni wedi son wrth Riswan mod i eisiau mynd allan i sgota i ffilmio’r ffordd draddodiadol o sgota yma- ond mod i heb lwyddo mynd eto… ar fora’r 26, a hitha prin wedi gwawrio, geshi gnoc ar y drws, Riswan yn deud, os oni dal eisiau mynd i sgota, fod y sgotwyr yn gadael rwan. Roshi fflich i’r camera a’r top mic i’m mag, glygio hannar litr o ddwr, llichio shorts a crys t mlaen a flip-flopian lawr i’r traeth cyn gynted ag oni’n medru efo dau bacad o ffags yn fy llaw i ddiolch. Mi oni’n digwyl i’r traeth fod yn ddistaw, ond mi oddo’n brysurach na’r arfer. Mi oedd y sgotwyr wedi ei heglu hi, felly mi odd raid i fi neidio mewn i ‘speed boat’ brawd Riswan, nath fomio fi riw filltir i ddal fyny efo nhw. Mi oedd y llif rhwng y ddwy gwch wrth fi gamu o un i’r llall fel afon- a wedi lot o wenu, cyfnewid enwau a ysgwyd llaw- mi oni off efo’r sgotwyr.

P1190837.JPG

Ma’r ardal yma yn enwog am ei cherynt… a finna y bora cynt wedi nofio i ben y ‘reef’ ag edrych lawr ar y glas tywyll di-ddiwedd am tua tri deg eiliad cyn colli nerf a flippian ona yn y flippars rhu fawr oni wedi ei fenthyg gan Riswan- mi oedd gwylio’r dyn ma, oedd yn hawdd yn ei bumpdega, yn neidio oddi ar ochr y gwch, efo pwysau wedi ei glymu ar felt rownd ei gannol, a peipan blastic yn ei ddilyn o efo ocsigen, yn diflannu o dan y tonnau glas tywyll am funudau hir yn gneud fi frathu fy ngwefus.

P1190752

A bob tro, rol tri i bedwar munud, mi oddo’n ymddangos, efo pysgod marw ar raff, yn daclus- jes felna. Doedd na ddim marc ar y pysgod, dim ond twll bach drwy ei ‘gills’ nhw lle oddo wedi rhoi’r rhaff drwadd- a fina yn gwylio mewn rhyfeddod. Traddodiad a sgil arall, wedi ei basio lawr drwy’r cenedlaethau. (Er, ddim pwynt fi fod ru rhamantus, mi oedd ei fab o ar y gwch, wedi dod adref am y gwyliau- yn fyfyriwr yn Makassar. Tydwi ddim yn rhagweld ei fod o am ddilyn trywydd ei Dad…) Rol riw awran, a’r capten yn hapus efo’i ‘gatch’ (yn llythrennol) mi atha ni nôl i’r traeth, ag yno, yn y fan ar lle- mi gafodd y pysgod ei gwerthu.

P1190775

Mi oedd y traeth wedi prysuro lot, ag erbyn fi fynd i gal cawod a mynd i chwilio am frecwast, doni methu coelio’n llygaid. Mi oedd y sdryd fawr, oedd wedi bod yn wag a’r sdondianau pren wedi bod yn llychlud- wedi ei throi’n ffair lliwgar. Y sdondianu yn llawn dillad ‘Pantai Bira’ psychadelic a cregin ar gadwynau a modrwyau plastic a candi fflos. Dros nos, fel madarch, mi oedd y lle wedi dod yn fyw o geriach a’r bobl wedi cyraedd fel pla!!!!! Bach ydi Bira, a doedd ‘na ddim lle i droi. Mi oni eisiau mynd i bentra pysgota Kasus bebynnag- a dyma’r bora i fynd nes i dybio.

P1190794.JPG

Mi oedd y pentref bum milltir i ffwrdd, ar hyd y ffordd fawr am riw dair a wedyn ffordd gefn glwad am y ddwy olaf. Mi oedd bob car, yn ddi-ffael yn canu ei corn arnai- mi oedd y swn yn gneud i mhenglog i ddirgrynnu. Mi oedd hi’n fora ofnadwy o boeth ‘fyd, a’r holl drafnidiaeth ychwanegol yn gneud y lle yn llychlud. Mi nath ‘na un fotor beic sdopio o mlaen i a gofyn os ga nhw lun- nath y dyn afal yn fy llaw i (shivers), ag ar hyd y ffordd mi nes i orfod sefyll oflaen tua pump ffon arall a gwenu. Yn chwsu chwartia.

Mi gymerodd hi riw ddwy awr i fi gyraedd y pentra oedd wedi ei leoli yng ngesail bryn ar waelod ffordd serth droellog. Mi nes i gerdded o’i chwmpas hi am riw ugain munund cyn dechra nôl am Bira. (Ma amynedd yn rhywbeth ma’n rhaid magu cyn dod i’r wlad ‘ma!) Pentra pysgota sydd wedi ei leoli yn llythrennol ar lan y mor ydi Kasus, yn llawn o dai traddodiadol Dayak , adeiladau pren lliwgar ar stilts. Ond gan fod hi’n wiliau cenedlaethol- mi odd y pentra yn fwy cysglud na’r arfer.

P1190808.JPG

Erbyn fi gyraedd y dollfa mewn i Bira mi oedd y ceir, a’r motorbeic a’r loriau yn llawn o bobl a’r ben ei gilydd yn ei cefnau nhw’n ciwio i fynd mewn. Er fy mod i wedi cerdded heibio’r dollfa nifer o weithiau dros y diwrnodau cynt, don’i heb edrych yn iawn arni. Ag am riw reswm nath y faner ddal fy sylw i, felly mi nes i gau y honcian o’r cyrn allan, a cerdded ati. Un o’r baneri Welcome, bienevido ‘na oedd hi. Ag yno, yn y gornel ar y dde, yn fach, ond yno, CROESO!!! Oni’n boeth, yn fudur, yn diferu o chwys ag yn flin fod y pentra bach hudolus ma wedi troi’n ffair Bala dros nôs…. tydi chwe llythyren erioed wedi gneud fi mor hapus!!!

P1190829.JPG

Mewn gwlad lle dwi wedi gorfod lleoli fy hun fel ‘Wales’, ‘in Europe’, a ma nhw dal yn gofyn ‘In America?’- ma’n wyrthiol bo Croeso ar y fanner- yn hollol wyrthiol!

IMG_9835.JPG

(^atgofion o draeth gwag- haha)

Erbyn y min nos, mi oedd tywod y traeth wedi troi’n sment calad oherwydd yr holl draed- a’r byd a’i bobl yn dathlu ei gwyliau – mi nes i fwynhau fy spwer olaf o bysgodyn wedi ei ffrio efo reis- a DENIG ona yn y taxi cyntaf y bora trannoeth!

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s